دو تحلیل خواندنی درباره اجرای مدبرانه و هوشمندانه طرح هدفمندسازی
محمد مهدي تهراني: سرانجام بزرگترین طرح اقتصادی تاریخ انقلاب کلید خورد؛ طرحی که اگرچه همان روزهای نخستِ مطرح شدن، با پمپاژ نگرانی توسط برخی جریانهاي سیاسی و ارائه اعداد و ارقام نجومی برای تورم احتمالی! همراه شد، اما با مدیریت هوشمند افکار عمومی و اعتمادسازی میان مردم بدون هیچگونه حاشیه و هزینهای آغاز فازهای عملیاتی خود را تجربه کرد تا آرزوی 30 ساله انقلاب اسلامی در اعمال اصلاحات بنیادی اقتصادی در فضایی مطمئن و آرام محقق شود.
مردم حتی اگر انتقاداتی نیز نسبت به طرح داشتند، احساس کردند تحولی مثبت در راه است و دولت در این مسیر دلسوزانه همراه و همگام آنهاست. احساس کردند برآیند این تلاشها ثمرات خوبی را فراهم خواهد آورد. بر این باور بودند که بايد به علم اقتصاد اعتماد کرد. در سوی دیگر البته همه تلاشها بر ایجاد بیاعتمادی و تزریق نگرانی بود اما در نهایت مردم نسبت به بانیان تزریق بیاعتمادی بیاعتماد شدند نه نسبت به دولت!
سخنان نهایی رئیسجمهور در صدا و سیما که بعد از سفرهای مکرر استانی رقم خورد، نمایی دیگر از ارتباطگیری عمیق، مستقیم و دلسوزانه دولت با متن مردم را به نمایش گذاشت. بیان ظریفترین نکات دینی به عنوان توصیههایی برای اجرای طرح تحول اقتصادی، در نسبت مستقیم با مبانی فرهنگی ایرانی- اسلامی مردم قرار داشت و البته منتقدان توانایی این ارتباطگیری عمیق را نداشتند. اینگونه بود که در جنگ بین "اعتمادسازی" و "ایجاد بیاعتمادی"، "دلگرم کردن" و "ترساندن"، "تبیین تئوریک" و "مغالطه تئوریک" مردم پیروز شدند.
اگر دولت سازندگی در طرح "تعدیل اقتصادی"، دولت اصلاحات در طرح "ساماندهی اقتصادی" و اصولگرایان مجلس هفتم در طرح "تثبیت قیمتها" ناکام ماندند و آن گونه که بايد راه به جایی نبردند، دولت اصولگرا آمد تا در میان انتقادات پراکنده این هر سه آرزوی چندین ساله اصلاح اقتصاد ایران را با طرحی جدید و عزمی جدی به سرانجام برساند.
اهمیت و جایگاه این طرح میطلبد مروری دوباره بر تلاشهای این سالها برای پیشبرد طرح تحول اقتصادی، اهمیت آن و نیز تدابیر اندیشیده شده تا کنون برای اجرایی کردن آن صورت پذیرد. ششمین قسمت مطالب مرتبط با این موضوع را در ادامه از نظر میگذرانید.
*****
شکست خوردگان، طرح دولت اصولگرا را به نظاره نشستند
«باید به نارسایی ها اعتراف کنیم... توان ما کمتر از آن بود که بتوانیم پاسخ مطالبات و توقعات صحیح جامعه را بدهیم.» این جمله ای است که خاتمی در واپسین سال های دور نخست دولت اصلاحات بر زبان جاری کرد. دولت او در نهایت نیز در کلید زدن طرح ساماندهی اقتصادی ناکام ماند و این همه به آلیاژی بودن کابینه او برمیگشت. کابینهای که اقتصاددانان را از طیفها و نگرشهای مختلف گرد رئیسجمهوری جمع میکرد که خود هیچ نگاه و قضاوت اقتصادی مشخصی نداشت و این همه بر دشواری کار میافزود.
عمق مسئله تا بدانجا بود که بهزاد نبوی هم قبل از آغاز شدن دولت هشتم تصریح کرد:«ما قبل از دوم خرداد اعلام کردیم که خاتمی مرد اقتصاد نیست.»
از سوی دیگر دولت سازندگی و برخی نمایندگان مجلس هفتم نیز کوششهایی را در این مسیر به کار بسته بودند که راه به جایی نبرده بود. اینگونه بود که توجه همگان به چگونگی اجرای این طرح بیش از پیش جلب میشد.
تورم تک رقمی 18 ماه پس از هدفمندی یارانهها
ذخایر ارزی کشور قابل فروش نیست، وعده تحقق مجدد تورم تک رقمی 18 ماه پس از اجرای کامل هدفمندی یارانهها، هفتهای یک میلیارد دلار ال سی باز میکنیم، اکنون زمان جمعآوری چک پولها نیست و ورود سکههای طلای یک گرمی به بازار تا دو ماه آینده از مهمترین بخشهای اظهارات رئیس کل بانک مرکزی در آذر ماه طی گفتگو با خبرنگاران بود.
بهمنی با تاکید بر اینکه نظام بانکی کاملا آمادگی اجرای قانون هدفمندی یارانه ها را دارد و هیچ گونه مشکلی در این زمینه وجود ندارد، تصریح کرد:«به بانکها اعلام کرده ایم که هیچ کدام حق استفاده از پولهای واریزی به حساب افراد در هدفمندی یارانه ها را در بخش اعطای تسهیلات ندارند.»
رئیس کل بانک مرکزی در پاسخ به این سئوال که آیا به پولهای افراد در حساب هایشان مربوط به هدفمندی یارانه ها سودی تعلق می گیرد یا خیر، گفت:«در حال حاضر به این پول که به عنوان واریزی دولت محسوب می شود سودی تعلق نمی گیرد اما بسته به اینکه افراد این پول را در چه حسابی مثلا حساب کوتاه مدت و یا بلند مدت قرار دهند، سود تعلق خواهد گرفت.»
این در شرایطی بود که مسئولین اطمینان دادند کرایه اتوبوس و مترو تغییری نخواهد کرد. اما آنچه شاید بیش از همه توجه زیادی را به خود جلب کرد احتمال افزایش 2 برابری مبلغ یارانهها بود.
رییس جمهوری در گفت و گو با شبکه استانی مرکزی از افزایش احتمالی 8 درصدی یارانههای واریزی خبر داد و گفت که مبلغ واریزی یارانهها با اجرای این طرح و همکاری مردم در گامهای بعدی حداقل 2 برابر خواهد شد. در این میان و در حالی که برخی چنین امری را غیر ممکن میدانستند، مجتبی ثمره هاشمی تصریح کرد:«دولت برای این طرح راهکارها و برنامههایی دارد و این امر هم امکانپذیر است.» تا توضیحات بیشتر در این خصوص به عهده رئیس جمهور و گفتگوی تلویزیونی او بماند.
اعلام آغاز اجرای بزرگترین و مردمیترین طرح تاریخ اقتصاد كشور
گفتگوی تلویزیونی احمدینژاد سرآغاز آزادسازی قیمت برخی کالاها و وارد شدن در فاز جدید طرح هدفمند کردنی یارانهها بود. جدای از تبیین او درخصوص آثار مثبت اجرای طرح، آنچه بیش از همه رخ مینمود زاویه نگاه رئیس جمهور در تبیین دینی طرح بود. انگار او در کنار توضیح و تشریح طرح دولت، مدل جدیدی از زندگی را که به طور مصرفگرایی و بر مبنای آموزههای دینی میبایست رقم بخورد، توصیه و ترویج میکرد.
در این گفتگو خیلی زود نوبت به موضوع هدفمندی و بیان جزئیات اجرای مرحله اصلاح قیمتها رسید كه مردم بیصبرانه منتظر شنیدن آن بودند. احمدینژاد كه در طول سه سال گذشته و بهویژه در گفتوگوهای تلویزیونی به اندازه كافی ضرورت اجرای این طرح را برای مردم تببین كرده بود، بهطوری كه به گفته خودش، "این دیگر مردم هستند كه به ما فشار میآورند این قانون را زودتر اجرا كنید"، این بار بهجای پرداختن به ضرورتها، بیشتر آثار مثبت اجرای این طرح را برای مردم توضیح داد و تلاش كرد تا حد امكان و با ادبیات منحصر بفرد خود آرامش را به جامعه تزریق كند و این موضوع را برای مردم بشكافد كه مجری اصلی طرح خود آنها هستند و هرگونه نفع ناشی از این طرح به جیب خود آنها بازمیگردد و چنانچه افراد معدودی هم بخواهند بر خلاف رویههای پیش بینی شده رفتار كنند، انگیزه آنها اقتصادی نیست، چون اگر پای این انگیزه در میان باشد و آثار منفی ناشی از كمبود ایجاد شود، با اطلاع دادن به دولت، به سرعت این كمبودها بر طرف میشود.
احمدینژاد در این گفتوگو از مفاهیم دینی مانند بركت، بیتالمال متعلق به امام زمان(عج)، پرهیز از اسراف و اشتراكات اسلامی- انسانی مانند كمك به همنوع، صرفهجویی، پیشرفت عادلانه كشور و ریشه كنی فقر نیز برای بیان احساسات خود و جلب همكاری مردم برای اجرای این طرح بهره گرفت و بهطور مكرر از اصناف و اقشار مختلف مردم برای همراهی و همكاریهای آنان تقدیر كرد.
آزادسازی قیمت فعلا نداریم؛ تعدیل و اصلاح قیمت داریم
دكتر احمدینژاد گفت:«اجرای قانون هدفمند كردن یارانه ها از مدت ها پیش شروع شده است و ما اكنون آزادسازی قیمتها نداریم بلكه تعدیل و اصلاح قیمت ها از ابتدای روز 28 آذرماه اجرایی می شود.»
رییسجمهور با اعلام اینكه از فردا یارانه نقدی دو ماهه واریز شده به حساب مردم قابل برداشت است، از عموم هموطنان درخواست كرد برای دریافت پول های واریزی عجله نكنند، زیرا برخی واحدهای اقتصادی برای مردم بسته های مناسبی در نظر گرفته اند.
دكتر احمدینژاد با اشاره به اینكه سهمیه بنزین و گازوئیل ماه آینده به حساب كارت های سوخت شارژ شده و نیاز به ذخیره سازی نیست، صرفه جویی و همكاری مردم را در اجرای این قانون با اهمیت توصیف كرد و اظهار داشت:«اجرای موفق این قانون به نفع همه ملت خواهد بود و امنیت و دلخوشی برای همه به ارمغان خواهد آورد.»
چهار برابر متوسط دنیا انرژی مصرف میکنیم
رییسجمهور با اشاره به ضرورت اجرای این قانون گفت: در حال حاضر معادل6.5 میلیون بشكه نفت و گاز در كشور تولید می شود كه 2 میلیون و 300 هزار بشكه آن صادر و 4 میلیون و 200 هزار بشكه نفت و گاز در داخل مصرف می شود كه با قیمت بشكه ای 85 دلار، سالانه در داخل كشور بیش از 120 هزار میلیارد تومان انرژی مصرف می شود و در حالی كه حدود 4 برابر متوسط دنیا انرژی مصرف می كنیم اما به این اندازه از رفاه برخوردار نیستیم.
دكتر احمدینژاد ادامه داد:«انتظار نداریم كه سه چهارم مصرف كنونی صرفه جویی شود، اگر یك چهارم از 120 هزار میلیارد تومان صرفه جویی شود، به این معناست كه می توان 30 هزار میلیارد تومان صادرات داشت و صادرات موجب تقویت بخش اقتصادی كشور خواهد شد.»
رییسجمهور با مقایسه میزان بودجه عمرانی دولت در سال گذشته با رقم به دست آمده از صرفه جویی در بخش یارانه های انرژی گفت:«در سال گذشته كل بودجه عمرانی كشور 20 هزار میلیارد تومان بود كه این رقم در تاریخ كشور بی نظیر بوده است. با این رقم تحولات بسیاری در بخش هایی مانند راه، راه آهن، بیمارستان، ساخت بزرگراه، بندر و جاده ها ایجاد شد بنابراین با 30 هزار میلیارد صرفه جویی در سال می توان بیش از دو برابر سال گذشته فعالیت عمرانی انجام داد.»
دكتر احمدینژاد با تأكید بر استفاده از تمام توان كارشناسی كشور برای تهیه طرح هدفمند كردن یارانه ها خاطرنشان كرد:«با هدفمند كردن یارانه ها، مدیریت منابع در اختیار مردم قرار خواهد گرفت. دولت تأثیر هدفمند كردن یارانه ها بر تولید، صنعت، كشاورزی، زندگی دهك های جامعه، دامداران و اقشار مختلف جامعه را بررسی كرده و برنامه جامعی را تهیه كرده و پس از آن با اقشار مختلف جامعه اعم از كشاورزان، تجار، دامداران، حمل و نقل گفت وگو كرده است تا این طرح با كمترین تنش و شوك بر زندگی مردم به نحو مناسبی آغاز شود.»
قیمت آب و برق پلکانی تعیین میشود
رییسجمهور درباره اقدامات دولت برای آغاز اجرای طرح هدفمند كردن یارانه ها به نحو مناسب اظهار داشت:«دولت سهمیه بنزین یك ماه آینده را اعلام كرد، به بخش حمل ونقل جاده ای به مدت 10 روز گازوئیل را با قیمت قبلی ارایه كرد، پمپ بنزین های سراسر كشور را به دستگاه كارتخوان مجهز كرد و قیمت آب، برق و گاز را پلكانی كرد تا هركس میزان پایین تری را مصرف كند، تأثیر آن را در زندگی خود ببیند. اكنون دو ماه است رقم یارانه ها در حساب مردم قرار دارد و سیستم دولت در حالت آماده باش است. با محاسبات انجام شده از روز اول اجرای هدفمند كردن یارانه ها، وضع زندگی شش دهك بهتر خواهد شد، باید دو دهك صرفهجویی كنند و دو دهك دیگر بیشتر صرفه جویی كنند، زیرا این دهك ها مرفه هستند و بدون هیچ كنترلی مصرف بسیاری دارند، در كل با انجام اصلاحات اساسی اقتصادی، همه مردم سود خواهند برد.»
دكتر احمدینژاد با اشاره به تأثیر هدفمند كردن یارانه ها بر بخش صنعت اظهار داشت:«با هدفمند كردن یارانه ها، صنعت داخلی می تواند با قیمت های جهانی رقابت كند همچنین به دلیل استفاده بسیار بخش صنعت از انرژی ارزان، از استعدادهای متخصصین كمتر استفاده شده كه با هدفمند كردن یارانه ها و بهینه سازی سیستمها، استعدادها و ظرفیت ها بالفعل خواهند شد و به مرور بخش صنعتی می تواند با دنیا رقابت كنند.»
این پول متعلق به امام زمان(عج) است
دكتر احمدینژاد افزود: «این طرحی است كه دهها سال دیگر ادامه خواهد داشت و دیگر كسی نمیتواند آن را لغو كند.» رئیس جمهور تصریح کرد:«این پول، پول ویژهای است، كشور متعلق به امام زمان(عج) است و این پول نیز از بیت المال متعلق به امام زمان است و بركت دارد. پس مردم ما باید مراقب باشند تا با سایر اموالشان .... چرا كه این پول در زمینه رشد جامعه است پس باید مراقب بود و از سوی دیگر این پول برای جامعه بركت به ارمغان خواهد آورد زیرا هر جایی كه بركت باشد عدالت خواهد آمد و هر جایی كه عدالت باشد بركت خواهد بود به عبارتی دیگر میتوان گفت: یعنی هر پدیدهای در جای خود شكوفا شود.»
اگر نیاز شد، دوباره پول به حساب مردم واریز خواهیم کرد
احمدینژاد گفت:«من همواره طرف مردم هستم و از آنها طرفداری می كنم. اگر در اجرای طرح مشكلی پیش آید و مردم در مضیقه قرار بگیرند، دوباره می نشینم و با آنها صحبت می كنم و اگر لازم شد دوباره به حساب مردم پول واریز خواهیم كرد.»
دكتر احمدینژاد به پیشبینی دولت برای مصرف سوخت روستائیانی كه گاز ندارند، اشاره کرد و از اختصاص نفت و گاز ذخیره به استانداریها و فرمانداریها برای مواقع ضروری خبر داد
دو دهک از دریافت یارانهها انصراف دادند
رییسجمهور افزود: بخشی از مردم با نامنویسی در این طرح حسابهایی را باز كردند البته نزدیك به دو دهك یعنی 14، 15 میلیون از مردمی كه در وضعیت مالی مناسبی بسر میبرند، در این طرح نامنویسی نكردند كه این نشاندهنده فرهنگی ایرانی – اسلامی است. برخی هم قصد دارند از این پس انصراف دهند كه از همه این گروههای مردمی تشكر میكنم.
دكتر احمدینژاد درباره همراهی اقشار گوناگون جامعه با طرح هدفمند كردن یارانهها گفت:«صنعتگران به صورت داوطلبانه بسته پیشنهادی ارائه دادند تا قیمتها اصلاح شود، كسبه و بازاریان در بیشتر شهرها ستاد ایجاد كردند، فرهنگیان و دانشگاهیان در طراحی و برنامهریزی و پیگیری این طرح در جامعه مشاركت كردند، دانشجویان و دانشآموزان همراهی خوبی كردند. رانندگان و فعالین سیستم حمل و نقل كشور با بیانیه از این طرح استقبال كردند كه اقدامات آنها قابل تقدیر است.»
رییسجمهور درباره گامهای بعدی طرح هدفمندی یارانهها اظهار داشت:«از ابتدای سال آینده همه توان دولت برای اجرای گام های بعدی این طرح در سه بخش اصلاح سیستم بانكی، اصلاح سیستم مالیاتی و ایجاد اشتغال برای جوانان متمركز خواهد شد. به طوری كه تا قبل از دولت دهم یارانهها هدفمند، مشكل مسكن و اشتغال حل و همچنین سیستمهای بانكی، مالیاتی و گمركی اصلاح خواهد شد.» رییسجمهور اعلام كرد:«یارانه بعدی بهمن ماه به حساب مردم واریز خواهد شد.»
احتمال دو برابر شدن مبلغ یارانهها
رییس جمهور در گفتگوی تلویزونی خود بار دیگر بر احتمال دو برابر شدن یارانههای پرداختی به مردم تأکید و البته این موضوع را به بررسیهای دولت و همکاری مجلس ارجاع داد. چندی بعد شمسالدین حسینی در این خصوص توضیحایت ارائه کرد. او گفت:«آنچه رییس جمهور گفتهاند این است كه با توجه به میزان یارانهها و فاصله قیمتی كه وجود دارد، یارانههای نقدی میتواند تا دو برابر هم افزایش یابد.»
وی در پاسخ به این سوال كه با این وجود از ابتدای سال آینده میزان یارانههای نقدی دو برابر خواهد شد یا خیر؟ گفت:«این موضوع باید سال آینده و با توجه به برنامههای دولت بررسی و انجام شود.»
پیش از این معاون بودجه معاونت برنامهریزی و نظارت راهبردی رییس جمهور هم درباره امكان دو برابر شدن یارانه نقدی گفته بود كه از نظر اقتضائات بودجهای، امكان دو برابر شدن یارانهها وجود دارد.
اکنون و با همه تمهیدات اندیشیده شده طبیعتا اجرای موفق طرح نیازمند همکاری و همیاری مردم است. در شرایط این چنینی است که همکاری بعدی مجلس با دولت رقم خواهد خورد و افزایش مبلغ یارانهها نیز ممکن خواهد شد. به نظر میرسد قانون بودجه سال آینده ارتباط مستقیمی با این موضوع داشته باشد. کد خبر:75160 - http://www.rajanews.com/detail.asp?id=75160
خودکشی سیاسی یک رییسجمهور
1- اگر مریضی به بیماریِ خود اذعان دارد و می داند که اگر اکنون برای درمان اقدام نکند، ممکن است در آیندهی نه چندان دور، عوارض بیشتری به سراغش بیاید و حتی به مرگش بیانجامد، نسخه پزشک را هر چقدر هم که سخت و مراحل درمان دردآور و داروها تلخ باشد، ميپذيرد و در نهایت به درمان تن می دهد، هر چند در حین درمان داد و فریاد بکند از دردی که می کشد. ولی امید به آینده، درد را برای او قابل تحمل می کند.
2- احمدی نژاد امروز می تواند به مانند پیشینیان خود چشمش را بر درد اقتصاد ایران ببندد، می تواند بنزین را سهمیه ای نکند، به جایش واردات را افزایش دهد و بنزین را به جای لیتری 700 و 400، و نه حتی 100 تومان، بلکه 50 تومان بدهد، یعنی از جیب خود مردم بردارد و بدهد بنزین وارد بکنند که مردم در میزان مصرف در مضیقه نباشند! و به وزارت نیرو هم بگوید این سه سال مانده به پایان مسئولیتش، آب و برق را با قیمت ارزان و ناچیز به مردم بدهند و دست مردم را در مصرف باز بگذارند. احمدی نژاد اگر بخواهد می تواند در این سه سال باقیمانده، با افزایش یارانه ها به شیوه قدیم، رفاهی موقت برای مردم فراهم کند تا در همین سه سال مردم از او تعریف کنند و کار نداشته باشند چه بر سر دولت های بعد و فرزندان این ملت در سالهای آینده می آید که قرار است وارث انرژی های امروز ما باشند.
3- این روزها وقتی سوار تاکسی و اتوبوس ها می شوی، تنها یک موضوع است که مورد بحث است؛ هدفمندی یارانهها! هر کس با توجه به اطلاعاتی که از طرح دارد، به دفاع و یا انتقاد از طرح می پردازد. اما همه ير یک موضوع هم نظر هستند که هدفمندي، نیاز کشور است و تا الان هم دیر شده. راننده ای می گفت احمدينژاد امروز دارد خودش را بین مردم تخریب می کند، چون مردم تاکنون عادت داشتند کیسه کیسه نان دور بیاندازند و در مصرف برق و آب و گاز محدودیتی برای خود قائل نباشند! اما همین مردم در سالهای بعد از او به نیکی یاد خواهند کرد.
حالا اگر فرض های بند دوم را در نظر بگیریم، در ده سال آینده، خود مردم، مسئولین فعلی کشور را محاکمه خواهند کرد که چرا آن زمان، فكر درمان را نکردید و با مسکن های موقت، درد را تسکین دادید و امروز بیماری، خود را به صورت وخیمتر نشان می دهد! همان چيزي که امروز مردم برای رئيسان جمهور قبل از احمدینژاد می گویند! و بی جهت نبوده است که هدفمندی یارانه ها آرزوی برآورده نشده آن مسئولین در دوران مسولیتشان بوده است.
4- خطری که در کمین است و می تواند مدت درمان را طولانی و کم اثر کند، اين است که مخاطبان طرح، دیدشان به طرح فردی باشد و کوتاه مدت. اگر این باشد، شایعات و احتکارها شروع می شود ولی اگر مردم با یک نگاه جمعی و ملی به طرح بنگرند، آنگاه خود مردم نمی گذارند که کسی دست از پا خطا کند! آنگاه هر کس بخواهد بر خلاف منافع ملی و بلند مدت ملت کاری کند، در مقابل خود ملت قرار خواهند گرفت.
5- اقدام احمدی نژاد از نگاه سیاسیون یک خودکشی سیاسی است، چرا که ممکن است حداقل در کوتاه مدت و حتی میان مدت، نارضایتی ها نسبت به اقدام او افزایش یابد و برای همین، مخالفین داخلی و خارجی دولت و نظام در صدد این هستند که با القای ناکارآمدی طرح و ایجاد شایعات، مردم را از همراهی با این طرح باز دارند. برای ناکام کردن دشمن، یک وظیفه بر عهده دولت است و یک وظیفه بر عهده مردم و یک وظیفه هم بر عهده رسانه ها و احزاب سیاسی است.
دولت باید تمام اقداماتش در فضایی شفاف انجام شود و به مردم نسبت به تمام جوانب طرح آگاهی بدهد. در فضای غیر شفاف است که دشمنان قدرت مانور پیدا می کنند. مردم هم باید خود، چشمان ناظر دولت در اجرای طرح باشند. باید طرح را برای خود و از خودشان بدانند. تخلفات فردی و یا سازمان یافته را گزارش بدهند، با اتکا به فرهنگ قناعت و اسراف نكردن، آینده کشور را بیمه کنند. رسانه ها و احزابی که خودشان را در چارچوب جمهوری اسلامی تعریف کرده اند، باید هدف خود را کمک به اجرای هر چه بهتر این طرح قرار دهند، این طرح را یک طرح ملی بدانند و به آن، بهعنوان فرصتی برای تسویه حساب های جناحی و حزبی خود ننگرند!
6- پزشکی که به خود جرأت داده است که بالاخره درمان مریض ناخوش احوالش را آغاز کند باید همه کمکش کنند که در فضایی آرام به درمانش بپردازند. وقتی بیمار در زیر تیغ جراح قرار دارد، دیگر جای تسویه حساب های دیگر مدعیان درمان و جراحی نیست بلکه جای راهنمایی کردن و روحیه دادن است. البته باید اطرافیان خود جراح هم، به حفظ آرامش و تمرکز دکتر و بیمار اهتمام داشته باشند نه اینکه خود آنها آغاز کننده شوک به بیمار و دکتر باشند!
کد خبر:75148 - محمد حسينزاده منبع:http://www.rajanews.com/detail.asp?id=75148
بسم الله الرحمن الرحیم